Gün içerisinde başlayan ve şiddeti artarak devam eden bacak ağrılarınız mı oluyor? Ya da geceleri uykudan kramp ile mi uyanıyorsunuz? Cevabınız evet ise sizde de varis (venöz yetmezlik) problemi olabilir.

Bacaklarda ağrı ve kramp şikayeti
Bacaklarda ağrı ve kramp şikayeti

Bacaklarda ağrı, kramp, ödem, kaşıntı ve yorgunluk hissi ile ortaya çıkan varis hastalığı (venöz yetmezlik) tedavi edilmemesi halinde sürekli ilerleyerek; şikayetlerin artması yanı sıra varis ülseri dediğimiz iyileşmesi hayli zor olan yaralara neden olmaktadır. (1).

Venöz ülser (bacak yarası)
Venöz ülser (bacak yarası)

Varis hastalığı: tüm dünyada en sık görülen damarsal hastalıklar arasında yer alır. Kadınlarda görülme oranı, erkeklere göre daha yüksektir. Kadınlarda %1 ile 40 iken, erkeklerde bu oran %1 ile 17 arasında değişmektedir. (2).

Kadınlarda varis hastalığı
Kadınlarda varis hastalığı

Varis tedavisi: gelişen teknolojiler ile birlikte oldukça kolay ve pratik bir hale geldi. Geçmişte tek seçenek ameliyat iken, şuan birden fazla ameliyatsız tedavi yöntemi ile 10 dakika gibi kısa bir sürede sağlığınıza kavuşma imkanı bulunuyor.

Varis tedavi yöntemleri, uygulanış şekilleri ve tedavi sonrasında nasıl bir süreç yaşayacağınızla ilgili geniş çaplı bilgilere yer vereceğiz. Onun öncesinde hastalığı yakından tanıyalım istiyorum.

Varis tedavisi
Varis tedavisi

Yazımızın hazırlanmasında emeği geçen kalp ve damar cerrahisi uzmanları: Op. Dr. Orhan COŞKUN, Op. Dr. Nihat AYDIN, Op. Dr. Serkan AKARSU ve Op. Dr. Rüştü KALAÇ’A teşekkürlerimi buradan da iletmek istiyorum.

Varis Nedir?

Toplumda varis ya da damar genişlemesi olarak bilinmesine karşın, en doğru tabiri, venöz yetmezlik olacaktır. Tıp literatüründe de venöz yetmezlik olarak tabir edilir.

Peki, Venöz Yetmezlik Nedir?

Varis hastalığı yani venöz yetmezliği anlayabilmek için toplardamar ve onun içerisinde yer alan kapakçıkları anlamak gerekir. Bu nedenle ilk olarak toplardamar ve kapakçıkları yakından göreceğiz.

Vücudumuzda kan dolaşımını sağlayan atardamarlar (arter) ve toplardamar (venler) yanı sıra birde bunları bir birine bağlayan kılcal damarlar bulunmaktadır. Atardamar kalpten aldığı kanı doku ve hücrelere ulaştırırken, toplardamar ya da diğer bir tabirle ven (venous) ise hücreler tarafından kullanılan, oksijen yönünden yetersiz hale gelen kirli kanı; kalbe geri taşımaktadır.

Toplardamarda kan akışı bacaklardan kalbe doğru yukarı yönde olmaktadır. Yerçekiminin de etkisi ile oldukça zor bir iş diyebiliriz. Bu zorluğu hafifletmek için toplardamar içerisinde 5–10 cm aralıklarla kapakçıklar (valfler) ve derin toplardamarları sararak, pompa vazifesi gören kaslar bulunmaktadır.

Kanın kalbe iletilmesinde, geri kaçışın (reflünün) önlenmesinde kapakçıklara önemli görev düşmektedir. Kapakçıkların doğuştan olmaması ya da çeşitli nedenlere bağlı olarak bozulması sonucu, yetersiz hale gelmesi ve görevini yapamamasıdır. Bu duruma venöz yetmezlik diyoruz. Bu durum uzun süre devam etmesi halinde varis hastalığı ve şikayetleri ortaya çıkmaktadır.(3).

Varis Tipleri: Kılcal Damar, Retiküler, Varikoz Ven

Venöz yetmezlik olarak başlayan sorun, varis olarak devam eder. Varis tipleri, hastalığın ilerleme durumu, bulunduğu dolaşım sistemine göre 3 farklı tipte karşımıza çıkmaktadır. İsimlendirme 1 mm boyutunda olanlar için kılcal damar (spider veins) ile başlayarak 1–3 mm olan retiküler (orta boy) ve 4 mm üzeri olan varikoz ven (kalın varisler) şeklinde sınıflandırılır. (4).

Varis tipleri
Varis tipleri

Sınıflandırmanın muayene ve Doppler Ultrason ile yapılması gerektiğini belirtmek istiyorum. Cildinizde gözle görülür, anormal damar yapıları varsa mutlaka bir kalp damar cerrahisi uzmanına muayene olmalısınız.

Varis Neden Olur, Risk Faktörleri Nelerdir?

Varise neden olan etkenleri (venöz yetmezlik olarak) yazının geri kalan kısmında inceledik. Şimdi ise venöz yetmezliğe neden olan doğal ve doğal olmayan nedenleri, risk faktörlerini başlıklar halinde görelim. Öncelikle varis nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Yapılan araştırmalar ile ortak görüşler ortaya konmaktadır. Bizde 500 Bin kişi üzerinde yapılan çalışma sonuçlarını değerlendireceğiz. (5).

Yaşlılarda varis daha sık görülür
Yaşlılarda varis daha sık görülür

Yaşlılık

Yaşın ilerlemesi (yaşlılık) varis hastalığı riskleri arasında ilk sırada yer almaktadır. Yaşın artışı ile birlikte risk oranında da hızlı bir artış görülmektedir. Yapılan araştırmalar 50 yaş sonrasını işaret ediyor. (6).

Kadın Cinsiyeti

Hanımların, erkeklere göre daha riskli olduğunu tüm bilimsel çalışmalarda görürsünüz. Kadınlarda varisin sık görülme nedenlerinin başında gebelik ve doğum gelmektedir. Hamile kadınlarda kan değerlerinin artışı ile birlikte varis riski ortaya çıkmaktadır.

Kadınlarda varis hastalığı sık görülür
Kadınlarda varis hastalığı sık görülür

Aynı şekilde doğum sayısının artması ile birlikte risk katlanarak devam etmektedir. Gebelik ve doğuma ek olarak menopoz, hormon ilaçları kullanımı da etki etmektedir. (7). Tabii ki evde hareketsiz geçirilen zamanda önemli bir risk oluşturmaktadır. (8).

Genetik

Varis nedenleri arasında genetik (kalıtsal) etkende önemli rol oynamaktadır. Anne ya da babasında, venöz yetmezlik olan çocuklarda risk oranı artmaktadır. Hem annesi hem de babasında olanlarda ise risk daha da artmaktadır. Bu da hastalığın genetik yönünü ortaya koymaktadır. (9).

Çalışma Şekli (Meslek Seçimi)

Mesleğiniz, icra ettiğiniz iş; venöz yetmezliğe neden sebebiyet verebilir. Burada meslekleri saymak yerine, çalışma şeklinin nasıl risk oluşturduğunu özetlemek istiyorum. Sizde yaptığınız işi kıyaslayarak risk durumunu anlayabilirsiniz.

Ayakta çalışmak varis yapabilir
Ayakta çalışmak varis yapabilir

Örnek: Kasiyerlik mesleğini icra eden bir hanımı ele alalım. 1 Metre gibi dar bir alanda kalarak, uzun süre ayakta çalışmaktadır. Bu şekilde uzun süre ayakta çalışmak, damarlarda basınç oluşturarak; kapakçıkların bozulmasına neden olmaktadır.

Farklı bir örnek olarak tekstilde ütücüler, kalite kontrolcüler de aynı riski almaktadır. Tekstilde, ortacı, aracı dedikleri (çırak) tarzı çalışanlar bulunur. Bu kişiler genelde oradan, oraya sürekli dolaşır dururlar. Bu kişiler ayakta olsalar bile risk almazlar. Çünkü sürekli hareket ettikleri için kaslar çalışır, kan akışı sorunsuz gerçekleşir.

Tekstil ile ilgili bir örnek daha vereyim: makinecilerin ayakları sürekli pedala basıp geri çektikleri için bir nevi egzersiz yapmış oluyorlar. Yaptıkları bu hareket bacak kaslarının sürekli çalışmasına ve kanı pompalamasına kolaylık sağlıyor. Bu nedenle bu arkadaşlarımız için de risk oranı oldukça düşüktür.

Gün Boyu oturarak çalışmak da risklidir: Venöz yetmezlik riski sadece ayakta çalışanları kapsamıyor. Aynı zamanda gün boyu oturarak (masa başı çalışan) arkadaşlarımızda risklidir. Hareketsiz kalmaları nedeniyle kan akışı durma noktasına gelmektedir.

Çalışanlar İçin Varisten Korunma Önerileri

Çalışma hayatı, biz insanlar için olmazsa olmazlar arasında yerini aldı. Varisten korunmak için, çalışmaktan vazgeçemeyiz; fakat alacağımız önlemlerle risk düzeyini önemli ölçüde azaltabiliriz.

30–45 Dakika aralıklarla kısa yürüyüşler yapmalısınız: ayakta ya da oturarak hareketsiz çalışan herkes 30–45 dakika aralıklarla 2–3 dakikalık bile olsa kısa yürüyüşler yaparak kirli kanın kalbe gitmesini sağlayabilir. Yürüyüş bacak kaslarını harekete geçireceği için basınç ortadan kalkacak ve kan akışı normale dönecektir.

Bacaklarınızı hareket ettirin (egzersizler) yapın: çalışma esnasında elleriniz kadar bacaklarınızı da kullanmayı unutmayın. Örneğin: bir müzisyen düşünün, müzik esnasında bacakları ile de tempo tutarlar. Onlar gibi sizde bacaklarınızı basit egzersizler ile hareket ettirerek, kasları çalıştırabilirsiniz. Bacak parmaklarınız üzerinde durmaya çalışmak en kolay yöntemlerden biridir. Aşağıda yer alan videoda, varis egzersizleri ile ilgili etkili örnekler bulunmaktadır.

Hareketsiz Yaşam

Varis hastalığının kadınlarda sık görülmesinin bir diğer nedeni ise hareketsiz yaşam alışkanlığıdır. Hareketsiz yaşamdan kasıt nedir? Ev hanımları uzun süre oturma, TV izleme gibi alışkanlıkları gün içerisinde 8 saat ve daha uzun sürmesi hareketsiz yaşam anlamına gelir. Ev hanımlarına günlük 30–60 dakika yürüyüş yapmalarını öneriyoruz.

Varis Belirtileri Nelerdir?

Hastaların büyük bir bölümünde gün içerisinde başlayan bacak ağrısı, gece krampları, bilek çevresinde şişlik (ödem) ve ilerleyen süreçte derinin renk değişimi, sertleşmesi, kanaması ve buna bağlı olarak ortaya çıkan iyileşmesi güç varis ülseri (bacak yaraları)ortaya çıkmaktadır. (10).

Varis semptomları
Varis semptomları

Varis belirtileri ya da şikayetleri hemen ortaya çıkmayabilir. Bu yönü ile ele aldığımızda, varisin sinsice ilerleyen bir hastalık olduğunu söyleyebiliriz. Şikayetler daha çok ilerleyen süreçte ortaya çıkmaktadır.

Sorunun ilerleyerek, kronikleşmesi halinde damarlar (kılcal ve retiküler, varikoz ven) olmak üzere cilt üzerinden fark edilir hale gelir. Ayakta durduğunuzda daha kolay görülür. Bu nedenle varis muayenesi ayakta dik durarak yapılmaktadır.

Varis Ağrısı Nasıl Geçer? Hastalar Ne Yapmalı?

Bacak ağrısı, varis hastalarında en sık görülen şikayetler arasında ilk sırada yer alır. Özellikle ayakta çalışanlar için şiddeti artarak devam eder. Varis ağrısından kurtulmak için yapabileceğiniz çok basit egzersizler bulunmaktadır.

Bacaklarda ağrı
Bacaklarda ağrı

Bacaklarınızı Kalp Seviyesinden Yukarıda Tutun

Yere, yatağa ya da koltuğa uzanın. Bacaklarınızın altına bir yastık koyarak, bacaklarınızı yerden 20–30 cm yukarı (kalp seviyesinden) üzerinde tutmak, kan akışını kolaylaştıracak ve ağrıyı doğal bir şekilde yok edecektir. Varis hastaları akşam yatarken bu şekilde uyumalarını öneririm.

Ağrıya Aldırış Etmeden Yürüyün

Varis ağrısından kurtulmak için uygulayabileceğiniz bir diğer yöntem ise günlük hayatın olmazsa olmazı yürüyüştür. Ağrınız olduğu esnada yürümeye başlamanız sizi rahatlatacaktır. Yürüyüş esnasında, baldır kaslarının çalışması ile birlikte, kan akışı normale dönecek ve ağrı yok olacaktır.

Varis Nasıl Geçer? Kendiliğinden İyileşir mi?

Kılcal damar ya da venlerde ortaya çıkan genişleme, venöz yetmezlik kendiliğinden geçmesi mümkün değildir. Alacağınız önlemler ise hastalığın ilerlemesini yavaşlatması ve şikayetleri azaltması dışında etkisi olmaz. Bu nedenle tüm hastaların mutlaka tedavi olması gerekir.

Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Hangi Yöntemler Önerilir?

Venöz yetmezlik tedavisi için cerrahi müdahale (ameliyat) ve lazer, radyofrekans, köpük, skleroterapi, yapıştırma gibi tekniklerin kullandığı ameliyatsız varis tedavisi yöntemleri bulunmaktadır. Yazının devamında, varis tedavi yöntemlerini başlıklar halinde ele alacağız. (11).

Öncelikle varis tedavisinin mantığını ele almak istiyorum. Tedavide mantık sorunlu damarın (toplardamar ya da kılcal damar) devre dışı bırakılmasını amaçlamaktadır. Örnek yüzeysel vende sorun varsa onu devre dışı bırakarak kanın diğer damarlardan akışına devam etmesini hedefler. Sorunlu damarı yok etmek için birçok tedavi yöntemi bulunmaktadır. Şimdi onları yakından göreceğiz.

Varis Ameliyatı (Önermiyoruz)

Geçmişten, günümüze en sık uygulanan yöntemlerden biri ameliyat olmuştur. Sorunlu toplardamarı vücuttan çıkarmayı amaçlamaktadır. Kasıklardan oluşturulan bir kesi ile damara girilir. Aynı şekilde bir kesi de bilekler etrafında oluşturulur. Bu iki noktanın birinden damar içine tel sokularak, telin geri çekilmesi ile damar çıkarılır. Hastanede, ameliyathane ortamında, genel anestezi ile yapılması gerekmektedir. (12).

Diğer yöntemlere göre birçok dezavantajı bulunmaktadır. Bu nedenle önceliği diğer tedavi yöntemlerine vermelisiniz. Bir diğer yöntem ise pake eksizyonu ile genişleme olan damarların, genişlemiş kısımlarını keserek damarı olduğu yerde bırakmaktır. Bu da çok fazla kalıcı çözüm olmayabilir.

Belirttiğim bu iki yöntem 4 mm ve üzeri yani hayli gelişmiş damarlarda uygulanabilir. Kılcal, retiküler vs bunlara yapılmaz. Bu yönü ile tam anlamı ile tedavi etmiş olmazsınız.

Ameliyatsız Varis Tedavisi (Önerilir)

Bir varis hastası hayal edelim. Bu kişide kılcal damar, retiküler ve kalın varisler dediğimiz (varikoz venler) hepsi olabilir. Bu nedenle tek bir tedavi yöntemi yeterli olmaz. Bu yüzden hizmet alacağınız hastane, klinik, doktor tecrübeli ve teknolojik açıdan donanımlı olması gerekir. Ameliyatsız varis tedavisi yöntemleri kendi içerisinde lazer, radyofrekans, köpük, skleroterapi, yapıştırma şeklinde ayrılmaktadır. Şimdi bu yöntemleri yakından tanıyalım.

Lazerle Varis Tedavisi

Kelime olarak yabancı olmadığımız “lazer” denince insanların biraz daha rahatladığını, korkularını yendiğini görür gibiyim. Evet, lazer varis tedavisinde uygulanmakta; fakat sandığınız kadar etkili değildir.

Lazer, varis tedavisinde iki farklı şekilde uygulanmaktadır. Cilt üzerinden kılcal damarlar yok edilirken, damar içinden ise genişlemiş toplardamarlar yok edilmektedir.

Cilt üzerinden uygulanan lazerle varis tedavisi, yukarıda da belirtildiği gibi sadece kılcal damarlarda etki etmektedir. Lazer ışını cilde temas etmesi ile birlikte, ciltten daha koyu renkli olan kan ve içerisinde yer alan hemoglobin tarafından emilmektedir. Emilen bu ısı enerjisi damarın tahrip olmasına neden olur. (13).

EVLA (Evdovenöz Lazer Ablasyon)

Toplardamar tedavisinde uygulanan lazer ise diğerinden son derece farklıdır. Kısa adı EVla olan (Endovenöz lazer ablasyon) uygulamasında, ciltte küçük bir delik açılarak sorunlu damara lazer kateteri sokulur. Kateterin ucuna enerji verilerek, yüksek ısı ile damar tahrip edilir. Bu işlemi ameliyathane ortamında yapmak gerekir. Bu durum maliyetin artmasına neden olmaktadır. (14).

Radyofrekans & EVRFA

Lazer benzeri bir diğer yöntem ise radyofrekans olarak karşımıza çıkmaktadır. %95 Benzer şekilde etki etmektedir. Cilt üzerinden kılcal damarlar ve çok nadir retiküler damarlar tedavi edilmektedir. Damar içinden ise EVLA’da olduğu gibi etki etmektedir. Aşağıda Op. Dr. Orhan Coşkun tarafından nasıl yapıldığını görebilirsiniz. Kısa adı EVRFA (Endovenöz radyofrekans ablasyon) ile EVLA arasında neredeyse hiçbir fark yok diyebiliriz. (15).

Köpükle Varis Tedavisi & Skleroterapi

Evet, arkadaşlar incelediğimiz yöntemlerde hep cihaz kullanıldı. Şimdi ise cihaz ve ameliyathaneye gerek kalmadan yapılan varis tedavi yöntemlerine bakalım. İlk olarak ele alacağımız yöntem, köpükle varis tedavisi olacaktır. Çoğu zaman skleroterapi, mikroskleroterapi olarak da karşımıza çıkmaktadır.

Köpükle varis tedavisi, bu iş için özel olarak geliştirilmiş olan ilacın (sklerozan maddenin) damar içine ennejte edilmesi ile yapılır. İlacı herhangi bir işlemden geçirmeden enjekte ederseniz skleroterapi, ilacı köpürterek kullanmanız halinde ise köpükle varis tedavisi yapmış olursunuz.

Neden köpük? Diye soracak olursanız: köpürmesi ile birlikte damarı daha fazla kaplaması muhtemeldir.

köpükle varis tedavisinin en güzel yönü tüm varislerde uygulanabilir olmasıdır. Kılcal damarlarda, retiküler (orta boy) ve varikoz ven dediğimiz en kalın varislerde bile uygulanabilir. Peki nasıl yapılır? Hemen onu aşağıda yer alan videoda görelim.

Yapıştırma Yöntemi

Ameliyatsız varis tedavilerine son zamanlarda bir yenisi daha eklendi. Yapıştırma ya da zamk olarak tabir edilen bu yöntemde yine köpükle varis tedavisi gibi bir sistem uygulanmaktadır. Yapıştırma yönteminde özel bir yapışkan madde damar içine enjekte edilerek damar kapatılmaktadır.

Varis Çorabı Ne İşe Yarar? Kullanmak Gerekir mi?

Varis hastalarının en çok aradığı hususlardan biri de varis çorabı olmaktadır. Tedavi edici bir yönü olmamasına karşın, rahatlatıcı ve koruyucu yönü ile kullanımı herkese önerilmektedir. Özellikle varis riski içeren işlerde çalışıyorsanız mutlaka kullanmalısınız.

Bacaklarda ağrı, kramp, ödem gibi şikayetlerin önüne geçmektedir. Onun dışında venöz yetmezlik ya da genişlemiş, varisleşmiş damarların iyileşmesi yönünde etkisi olmaz. (16).

Varis Tedavi Fiyatları Ne Kadar?

Hastalığın nedenleri, belirtileri tedavi yöntemleri gibi merak edilen bir diğer husus ise varis tedavi ücretleri olmaktadır. İnsanlar tedavisinin ne kadara yapılacağını merak etmektedir.

Bu konuda net bir rakam vermek maalesef mümkün değildir. Bunun nedeni hastalığın her insanda farklı olmasıdır. Ayşe hanımda 1 mm kılcal damar problemi olabilirken, Ahmet beyde 1–2 cm kalınlığında kalın varisler olabilir. bu iki hastaya aynı fiyatı vermek adil olmaz. Bu nedenle varis tedavi fiyatları muayene ya da hastalığa ait resim göndermeniz şeklinde belirlenir.

IDEA Klinikte Varis Muayene Ücreti Yok

Türkiye’nin önemli kalp damar cerrahisi uzmanlarını bulacağınız IDEA Klinik, İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa’da yer alan şubeleri ile ücretsiz muayene imkanı sunmaktadır. Hastalığınız hakkında bilgi, tedavi ücreti ve daha fazlası için ücretsiz muayene olabilirsiniz. (17).

SONUÇ

Venöz yetmezliğe bağlı olarak ortaya çıkan varis hastalığı, tedavi edilmemesi halinde sürekli ilerleme eğilimindedir. İlerlemeye bağlı olarak bacaklarda ağrı, kramp, ödem ve daha sonrası venöz ülser dediğimiz yaralar ortaya çıkmaktadır. Bu yönü ile varis hastalığı mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır.

Tedavi de klasik yöntem olan ameliyat yanı sıra yenilikçi yöntem olarak olarak kabul edilen lazer, radyofrekans, köpük, skleroterapi ve yapıştırma gibi ameliyatsız teknikler de bulunmaktadır. Bu alanda uzman bir kalp damar cerrahisi uzmanına muayene olarak tedaviniz yapılmaktadır.

REFERANSLAR

  1. Valencia, I. C., Falabella, A., Kirsner, R. S., & Eaglstein, W. H. (2001). Chronic venous insufficiency and venous leg ulceration. Journal of the American Academy of Dermatology, 44(3), 401–424.
  2. Beebe-Dimmer, J. L., Pfeifer, J. R., Engle, J. S., & Schottenfeld, D. (2005). The epidemiology of chronic venous insufficiency and varicose veins. Annals of epidemiology, 15(3), 175–184.
  3. Coşkun, O. (2020, 21 Kasım). Varis Hastalığı (Venöz Yetmezlik) Belirtileri, Nedenleri ve Teşhisi. Erişim adresi: https://www.ideaklinik.com/varis-hastaligi-venoz-yetmezlik.html
  4. Eberhardt, R. T., & Raffetto, J. D. (2014). Chronic venous insufficiency. Circulation, 130(4), 333–346.
  5. Fukaya, E., Flores, A. M., Lindholm, D., Gustafsson, S., Zanetti, D., Ingelsson, E., & Leeper, N. J. (2018). Clinical and genetic determinants of varicose veins: prospective, community-based study of≈ 500 000 individuals. Circulation, 138(25), 2869–2880.
  6. Kroeger, K., Ose, C., Rudofsky, G., Roesener, J., & Hirche, H. (2004). Risk factors for varicose veins. International angiology, 23(1), 29.
  7. Hirai, M., Naiki, K., & Nakayama, R. (1990). Prevalence and risk factors of varicose veins in Japanese women. Angiology, 41(3), 228–232.
  8. Brand, F. N., Dannenberg, A. L., Abbott, R. D., & Kannel, W. B. (1988). The epidemiology of varicose veins: the Framingham Study. American journal of preventive medicine, 4(2), 96–101.
  9. Krysa, J., Jones, G. T., & Van Rij, A. M. (2012). Evidence for a genetic role in varicose veins and chronic venous insufficiency. Phlebology, 27(7), 329–335.
  10. Bradbury, A., Evans, C., Allan, P., Lee, A., Ruckley, C. V., & Fowkes, F. G. R. (1999). What are the symptoms of varicose veins? Edinburgh vein study cross sectional population survey. Bmj, 318(7180), 353–356.
  11. Hobbs, J. T. (1974). Surgery and sclerotherapy in the treatment of varicose veins: a random trial. Archives of surgery, 109(6), 793–796.
  12. Dwerryhouse, S., Davies, B., Harradine, K., & Earnshaw, J. J. (1999). Stripping the long saphenous vein reduces the rate of reoperation for recurrent varicose veins: five-year results of a randomized trial. Journal of vascular surgery, 29(4), 589–592.
  13. Bernstein, E. F. (2001). Clinical characteristics of 500 consecutive patients presenting for laser removal of lower extremity spider veins. Dermatologic surgery, 27(1), 31–33.
  14. Malskat, W. S., Poluektova, A. A., van der Geld, C. W., Neumann, H. M., Weiss, R. A., Bruijninckx, C. M., & van Gemert, M. J. (2014). Endovenous laser ablation (EVLA): a review of mechanisms, modeling outcomes, and issues for debate. Lasers in medical science, 29(2), 393–403.
  15. Puggioni, A., Kalra, M., Carmo, M., Mozes, G., & Gloviczki, P. (2005). Endovenous laser therapy and radiofrequency ablation of the great saphenous vein: analysis of early efficacy and complications. Journal of vascular surgery, 42(3), 488–493.
  16. Özbayrak, N. (2009). Varis çoraplarının performans özelliklerinin incelenmesi (Master’s thesis, Uludağ Üniversitesi).
  17. Kaya, A. (2020, 3 Aralık). Varis Tedavisi Fiyatları Ne Kadar?. Erişim adresi: https://www.varisistanbul.com/varis-tedavi-ucreti-ne-kadar.html

Written by

Sağlık yazıları editörü ve SEO danışmanı olarak hizmet veriyorum. Medium.com hesabım yanı sıra kişisel sitem https://www.govercin.com’dan takip edebilirsiniz.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store